SALEZJAŃSKIE INSPIRACJE
Miłość, którą można zobaczyć, poczuć i usłyszeć – o salezjańskiej amorevolezza
Miłość wychowawcza, która pozwala drugiemu człowiekowi poczuć się ważnym, zauważonym i kochanym – to temat warsztatów, które Judyta Ktarba poprowadziła podczas Święta Młodych w Ostrowie Wielkopolskim, organizowanego przez Siostry Salezjanki. To właśnie to spotkanie stało się inspiracją do powstania poniższej refleksji, w której osobiste doświadczenia łączą się z duchowością salezjańską i aktualnością Systemu Prewencyjnego św. Jana Bosko.
Autorka zaprasza nas do odkrywania amorevolezza nie tylko jako jednego z filarów wychowania salezjańskiego, ale przede wszystkim jako stylu obecności, który powinien kształtować nasze codzienne relacje – w rodzinie, pracy i życiu wspólnotowym. Przypomina, że dobre intencje nie wystarczą: miłość musi stać się doświadczeniem drugiego człowieka.
Lektura staje się okazją do osobistej refleksji nad tym, jak słuchamy, towarzyszymy i pomagamy innym wzrastać. Bo może najważniejszym pytaniem, jakie warto sobie dziś postawić, jest to, które Judyta umieściła w tytule swojego artykułu:
Czy człowiek po spotkaniu ze mną wie, że jest ważny?
Przygotowując się do konferencji zawsze staram się czytać książki, artykuły, słuchać podcastów i przede wszystkim oddać to wydarzenie w opiekę Ducha Świętego. I tak było również tym razem, kiedy to miałam okazję opowiedzieć o Systemie Prewencyjnym a dokładnie o filarze jakim jest miłość wychowawcza – amorevoleeza podczas Święta Młodych w Ostrowie Wlkp. W udziale przypadła mi grupa starszej młodzieży co myślę pozwoliło mi spojrzeć na temat z różnych perspektyw. Od marca jestem aspirantką i od tego czasu uczę się miłości wychowawczej – zarówno jako osoba, która jej doświadcza, jak i ta, która przekazuje ją młodym.
Najpierw jednak opowiem Wam moją historię…
Kilka lat temu pracowałam jako asystentka dziekanów na mojej Uczelni. Praca wymagająca, dająca wiele satysfakcji. Podczas jednej z rozmów usłyszałam: „coraz mniej osób chce z Tobą współpracować. Dla młodej osoby, którą wtedy byłam, była to bardzo trudna wiadomość i ogromne zaskoczenie. Zawsze wydawało mi się, że kiedy ktoś przychodzi i mówi: „Judy, potrzebuję pomocy”, rzucam wszystko, robię porządek na biurku i od razu zabieram się do pracy. Próbowałam dowiedzieć się co robię źle. W odpowiedzi usłyszałam, że wcześniej moi współpracownicy czuli, że mogą do mnie przyjść z różnymi tematami, że tworzyłam bezpieczne środowisko – przestrzeń do rozmów. Nie oceniałam, byłam blisko, dawałam wskazówki, wspólnie staraliśmy się zobaczyć co się dzieje. W pewnym momencie przeszłam w tryb dawania gotowych rozwiązań, a one spowodowały, że niektórzy poczuli się przytłoczeni sytuacją. Problemem było to, że nikt z nich nie miał odwagi, żeby powiedzieć mi to wprost, ponieważ sądzili, że będzie mi przykro albo że przestanę ich lubić. Dziś wiem, że dzięki tej osobie, która zwróciła mi uwagę, mogłam zacząć pracować nad sobą i zmieniać swoje podejście. Ta zmiana dziś owocuje dobrymi relacjami i współpracą z innymi.
Dlaczego o tym piszę? Ponieważ każdy z nas był, jest lub będzie w jednej albo w drugiej roli. Czasem robimy to bardzo nieświadomie, a czasem działamy wręcz widząc tylko własne korzyści. Nie rozumiałam na początku reakcji moich znajomych z pracy. Wydawało mi się, że przecież się o nich troszczę.
W Ewangelii Jezus nie zawsze od razu mówi człowiekowi, co powinien zrobić. Przy niewidomym Bartymeuszu zatrzymuje się i pyta: „Co chcesz, abym ci uczynił?” (Mk 10, 46–52). To pytanie pokazuje mi, jak ważne jest, aby nie zakładać z góry, czego potrzebuje drugi człowiek. Czasem największym wyrazem troski nie jest podanie gotowego rozwiązania, ale zapytanie, czego ktoś naprawdę potrzebuje.
Ile razy zdarzyło się Wam, że ktoś zapewniał Was o swojej trosce, mówił, że pamięta, a Wy nie mogliście tego faktycznie doświadczyć? Osoba, która zapewnia Was o swojej trosce, nie pyta: „Co u Was?”. Słucha, ale nie słyszy tego, co do niej mówicie.
Między słuchaniem a prawdziwym usłyszeniem drugiego człowieka jest bardzo długa droga. I wtedy można zadać sobie pytanie: „Czy ta osoba rzeczywiście okazuje mi miłość?”
Ksiądz Bosko wyraźnie mówił, że miłość sama nie wystarczy. Drugi człowiek powinien móc ją poczuć i doświadczyć.
Co oznacza amorevoleeza?
Kiedy myślimy o salezjańskiej amorevolezza, bardzo często mamy przed oczami obraz, na którym widzimy księży, siostry zakonne, wychowawców czy animatorów. Widzimy nasze oratoria – miejsca, w których spotykają się dzieci i młodzież. Czasem mylimy to z „byciem miłym”.
Amorevolezza oznacza jednak miłość, którą okazujemy, życzliwość wyrażaną różnymi gestami, serdeczność, autentyczność, zainteresowanie drugim człowiekiem i budowanie zaufania. I tutaj nawiążę do słów św. Jana Bosko, że miłość wychowawcza to miłość, którą można zobaczyć, poczuć i usłyszeć. Szczególnie mocno wybrzmiewa to w „Liście z Rzymu” z 1884 roku, w którym św. Jan Bosko przypomina, jak ważna jest relacja między wychowawcą a młodym człowiekiem. Nie wystarczy, że wychowawca kocha młodzież – młodzi muszą również wiedzieć, że są kochani. Potrzebują obecności, bliskości i zaufania. Ta myśl przypomina mi, że miłość wychowawcza nie może pozostać jedynie naszym przekonaniem czy dobrą intencją. Musi być widoczna w codziennych gestach i relacjach.
Pytanie, które sobie zadaję, brzmi: czy naprawdę widzę człowieka, którego spotykam, czy jedynie kogoś, kto odgrywa określoną rolę?
W Wiązance na rok 2027 miłość wychowawcza zostaje ukazana jako droga, która prowadzi do integralnego dobra młodego człowieka. Nie chodzi więc jedynie o to, aby był przez nas dobrze traktowany i czuł się akceptowany. Chodzi również o to, abyśmy pomagali mu wzrastać, odkrywać własne możliwości i dojrzewać do odpowiedzialności. Miłość wychowawcza nie zatrzymuje się na przyjęciu drugiego człowieka takim, jaki jest dzisiaj. Towarzyszy mu również w odkrywaniu tego, kim może się stać.
Dobrze wiemy, że być obok nie zawsze oznacza być obecnym. Sama obecność w tym samym miejscu nie tworzy jeszcze relacji wychowawczej. Potrzebne są zainteresowanie, słuchanie, czas i autentyczność. Dziś często musimy wybierać między życiem online i offline. Teoretycznie jesteśmy dostępni – powiadomienia, smsy, relacje na Instagramie czy Tik Toku. Pytanie jednak czy o takiej obecności myślał św. Bosko. Możemy przecież spędzić z kimś trzy godziny podczas festiwalu, a nie zamienić z nim ani jednej minuty. Możemy organizować dla niego przepiękne wydarzenia, a nie zauważyć, że ktoś w tym tłumie potrzebuje naszego „jestem”. Właśnie dlatego tak ważna jest pedagogia spotkania. Trzeba chcieć poznać ich świat, usłyszeć pytania, których nie zawsze potrafią wypowiedzieć, i dostrzec człowieka, który kryje się za rolą ucznia, animatora czy uczestnika spotkania.
Miłość wychowawcza oznacza zainteresowanie drugim człowiekiem, dostrzeganie go w tłumie tak jak robił to Jezus czy sam ks. Bosko. Żyjemy w czasach, w których anonimowość jest doświadczeniem wielu osób. Czasem sami się na nią godzimy, a czasem stajemy się jej częścią bez własnego przyzwolenia. Dlatego naszym zadaniem jest wyciągać drugiego człowieka z anonimowości i sprawiać, by poczuł się zauważony.
Podobnie postępuje Jezus wobec Zacheusza. Wśród tłumu dostrzega konkretnego człowieka i zwraca się do niego po imieniu. Nie zatrzymuje się na tym, co inni o nim myślą. Chce spotkać go osobiści (Łk 19, 1–10). Ta scena przypomina mi, że miłość wychowawcza zaczyna się od zobaczenia człowieka, a nie jedynie jego zachowania, opinii czy miejsca, które zajmuje w grupie.
Przytoczę historię, którą wszyscy bardzo dobrze znamy – historię Bartłomieja Garelliego. Było to 8 grudnia 1841 roku, kilka miesięcy po święceniach kapłańskich księdza Bosko. W zakrystii kościoła św. Franciszka z Asyżu spotkał on młodego Bartłomieja Garelliego. Kościelny zauważył błąkającego się chłopca i chciał go wygonić, a nawet uderzyć miotłą. W jego obronie stanął ksiądz Bosko. Później zapytał go o imię, wiek i o to, czy ma rodziców.
W tamtych czasach wielu młodych ludzi, szczególnie ubogich i pozbawionych wsparcia rodziny, pozostawało na marginesie społeczeństwa. Bartłomiej Garelli był jednym z nich. Ksiądz Bosko nie potraktował go jednak jak kolejnego chłopca, który przeszkadza w zakrystii. Zatrzymał się przy nim, zainteresował jego historią i zaproponował mu relację opartą na zaufaniu. Pytania, które mu zadawał, pozwalały chłopcu opowiedzieć o sobie i pokazały, że nie jest dla księdza Bosko anonimową postacią, ale konkretnym człowiekiem z własną historią. Podczas rozmowy okazało się, że Bartłomiej nie potrafił zrobić znaku krzyża i nie znał katechizmu. Jednak to, w jaki sposób św. Jan Bosko do niego podszedł, jest dla mnie obrazem tego, czym jest amorevolezza.
Zanim zacznę coś w człowieku naprawiać czy zmieniać, najpierw powinienem zobaczyć jego samego.
Każdy z nas ma swoją historię, niezależnie od wieku. Każdy ma też swoje słabości, a my jako ludzie, bardzo szybko oceniamy i szufladkujemy innych. Mówimy, że ktoś jest trudny, nie wiedząc, z jakimi trudnościami się zmaga. Czasem tracimy siły i cierpliwość. A przecież „miłość cierpliwa jest i łaskawa”.
Miłość cierpliwa jest
Każdy z nas zna te słowa, które św. Paweł skierował do Koryntian w jednym ze swoich listów. Nie pisał ich jako romantycznego tekstu, choć często słyszymy je podczas uroczystości zaślubin. Zwracał się do wspólnoty, w której pojawiły się podziały, rywalizacja, zazdrość i wzajemne stawianie siebie ponad innymi.
Pozwólcie, że przytoczę ten fragment:
„Miłość cierpliwa jest, łaskawa jest. Miłość nie zazdrości, nie szuka poklasku, nie unosi się pychą; nie dopuszcza się bezwstydu, nie szuka swego, nie unosi się gniewem, nie pamięta złego; nie cieszy się z niesprawiedliwości, lecz współweseli się z prawdą” (1 Kor 13, 4–7).
To bardzo konkretne wskazówki. Święty Paweł nie mówi nam, abyśmy jedynie zastanawiali się nad tym, co czujemy, ale zachęca, byśmy przyjrzeli się temu, jak zachowujemy się wobec drugiego człowieka. Czy przypadkiem nie zdarza się nam być niecierpliwymi, zazdrościć, szukać poklasku, unosić się pychą lub gniewem? Słowa św. Pawła mogą stanowić podstawę naszego codziennego rachunku sumienia.
Miłość, o której pisze św. Paweł, nie pozostawia miejsca na zazdrość i rywalizację. To również dla mnie ważne przypomnienie, że dobro drugiego człowieka nie jest zagrożeniem dla mojego własnego dobra. Każdy z nas ma swoją drogę, swoje zadania i miejsce we wspólnocie. Miłość wychowawcza uczy nas dostrzegać wartość drugiego człowieka, cieszyć się jego rozwojem i nie porównywać go ze sobą. Wymaga to czasem pracy nad własnymi emocjami, ale właśnie od tego zaczyna się budowanie relacji opartych na wzajemnym szacunku.
I znowu wracam do tego, czym jest amorevolezza. Nie wystarczy, że dobrze komuś życzymy. Miłość musi stać się czymś, czego druga osoba rzeczywiście doświadcza. Nie oznacza ona jednak: „Rób, co chcesz” ani „Na wszystko się zgadzam”. Nie jest też pobłażliwością.
Warto pamiętać, że amorevolezza jest jednym z trzech filarów Systemu Prewencyjnego św. Jana Bosko, obok rozumu i religii. Jak przypomina podręcznik formacyjny Salezjanów Współpracowników, te trzy elementy wzajemnie się przenikają i tworzą spójną drogę wychowania. Miłość wychowawcza nie oznacza więc rezygnacji z wymagań ani unikania trudnych rozmów. Potrzebuje rozumu, który pomaga działać roztropnie, oraz religii, która nadaje wychowaniu wymiar ewangeliczny. Dopiero razem tworzą styl obecności, w którym drugi człowiek jest traktowany z miłością, szacunkiem i odpowiedzialnością.
Jeśli na kimś nam zależy, to z pewnością na jego dobru, a nie tylko na tym, żeby się ze mną dobrze czuł. Zwracam na to uwagę, bo często zdarza się nam o tym zapominać albo tak bardzo chcemy, żeby ktoś nas lubił, że nie potrafimy, a czasem wręcz boimy się zwrócić mu uwagę na jego zachowanie. Darząc kogoś miłością wychowawczą to zachowując szacunek do jego godności powinniśmy go zatrzymać w sytuacji, kiedy jego zachowanie krzywdzi drugą osobę lub jego czyny mogą doprowadzić do złego uczynku. Możemy powiedzieć „to nie było w porządku”, ale tak, aby druga strona usłyszała o swoim zachowaniu, a nie komunikat „jesteś beznadziejny”.
Każdy człowiek, którego spotykamy, powinien móc doświadczyć miłości.
Nie oznacza to jednak, że będziemy w stanie poświęcić każdemu tyle samo czasu. Nie oznacza to również, że mamy być cały czas dostępni, chodzi tutaj o jakość obecności. Czasem wystarczy krótka rozmowa. Czasem to, że pamiętamy czyjeś imię. Czasem pytanie o sprawy, o których ktoś wspominał kilka dni temu.
Ksiądz Bosko zwracał uwagę na jakość naszej obecności z drugim człowiekiem. I myślę, że „jestem”, które wypowiedziałam podczas wstąpienia do aspirantatu wyraża w tym kontekście więcej niż niejedna definicja słowa „jakość”. „Jestem z Tobą, wiem co się u Ciebie dzieje” to dla mnie fundament tego, by ktoś mógł poczuć: „Ktoś naprawdę mnie zauważył”.
A czy ja sam pozwalam sobie na bycie człowiekiem?
Jest jeszcze jedna rzecz, o której przy mówieniu o amorevoleeza łatwo zapomnieć. To troska o samego siebie.
Możemy bardzo łatwo przejść od chrześcijańskiej miłości do przekonania, że dobry Salezjanin Współpracownik powinien zawsze być dostępny, zawsze cierpliwy, zawsze gotowy pomóc i nigdy nie myśleć o sobie. Tymczasem Jezus mówi: „Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego” (Mt 22, 39). Nie jest to wezwanie do egoizmu. Jest przypomnieniem, że ja również jestem człowiekiem, o którego życie, zdrowie, odpoczynek i relację z Bogiem powinienem się troszczyć.
W Ewangelii Jezus sam mówi do apostołów po ich powrocie z misji: „Pójdźcie wy sami osobno na miejsce pustynne i wypocznijcie nieco!” (Mk 6, 30–32). Ewangelista dodaje, że byli tak zajęci, iż nawet na posiłek nie mieli czasu. To bardzo wymowny obraz, również dla współczesnego człowieka. Możemy mieć mnóstwo dobrych rzeczy do zrobienia i jednocześnie dojść do momentu, w którym nie mamy już siły być dla kogokolwiek naprawdę obecni. Dlatego warto zapytać również siebie: Czy okazuję sobie choć odrobinę tej troski, którą staram się obdarzać innych? Czy dbam o relacje z Bogiem? Czy szanuję własne granice?
To również jest częścią dojrzewania do amorevoleeza.
Gdzie jest moje Oratorium?
System Prewencyjny nie kończy się na murach oratorium. Jego duch może kształtować nasze codzienne relacje – również w pracy, rodzinie i wspólnocie. Nie musimy być formalnymi wychowawcami, aby nasza obecność pomagała innym wzrastać. Czasem właśnie w zwyczajnych sytuacjach mamy okazję stworzyć przestrzeń, w której ktoś poczuje się przyjęty, wysłuchany i potraktowany z szacunkiem.
Współczesne oratorium tworzymy my – ludzie, którzy dają innym poczucie, że mogą być sobą. To przestrzeń, w której możemy zrobić pierwszy krok ku drugiemu człowiekowi. Kto sprawia, że czuję się zauważony? Czy ludzie, których spotykam, mogą powiedzieć o mnie to samo?
Każdego poranka, przygotowując się do wyjścia do pracy, słucham rozważań i refleksji na temat czytań z danego dnia. Jakiś czas temu usłyszałam zdanie, które szczególnie zapadło mi w pamięć: „Najlepszym komentarzem do Ewangelii jest nasze życie”.
I tutaj wracam do pytania, które postawiłam na początku: Czy człowiek po spotkaniu ze mną wie, że jest ważny? A może przede wszystkim: czy moje zachowanie pomogło tej drugiej osobie choć trochę uwierzyć, że jest człowiekiem wartościowym i kochanym przez Boga?
JUDYTA KOTARBA – Aspirantka SSW
___________________________________
Źródła i inspiracje
- Attard, Fabio SDB, Wiązanka 2027. „Miłość cierpliwa jest, łaskawa jest” – „Oddani” integralnemu dobru młodzieży, prezentacja tematu
- Kołakowska, Agata K. SSW, Formacja początkowa Salezjanów Współpracowników. Podręcznik, rok 1, 2026, temat dotyczący Systemu Prewencyjnego
- Ksiądz Bosko, Wspomnienia Oratorium, rozdział dotyczący spotkania z Bartłomiejem Garellim i początków Oratorium
- Giraudo, Aldo (red.), Źródła salezjańskie. T. 1: Ksiądz Bosko i jego dzieło. Antologia, Salezjański Instytut Historyczny, Kraków 2016
- Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu – Biblia Tysiąclecia
Odwołania biblijne wykorzystane w artykule
- 1 Kor 13, 4–7 Hymn o miłości
- Mt 22, 39 – miłość do bliźniego
- Łk 19, 1–10 – Jezus i Zacheusz
- Mk 10, 46–52 Jezus i niewidomy Bartymeusz
- Mk 6, 30–32 Jezus i uczniowie po powrocie z misji
© SSW Wrocław. All Rights Reserved.